Vĩnh Xuân hay Vịnh Xuân?

Vịnh Xuân quyền (Wing Chun, ving tsun, Wing Tsun, Wing Chun kuen) hay Vĩnh Xuân quyền (Weng Chun Kuen), Vịnh Xuân Công Phu (Wingchun Kung Fu) hay Vịnh Xuân phái, đều để chỉ một môn võ thuật có nguồn gốc từ Nam Thiếu Lâm tại tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc. Thời gian ra đời của môn võ này vẫn còn phải tìm hiêủ thêm. Tuy nhiên, hầu hết đều khẳng định môn quyền thuật này xuất hiện trong thời kỳ cao trào của phong trào phản Thanh phục Minh cách đây chừng 2 thế kỷ. Bên cạnh đó, có một nhóm thiểu số cho rằng môn phái này đã có lịch sử không dưới 400 năm.

Môn quyền thuật này được truyền vào Việt Nam trong những năm đầu của thế kỷ XX. Người có công lớn nhất truyền bá môn quyền thuật này vào Việt Nam là ông Nguyễn Tế Công (Yuan Chai Wan). Ông được xem là sư tổ của môn quyền thuật này tại Việt Nam.

Hiện nay, các chi phái tại Việt Nam cũng chưa thống nhất với nhau về cách gọi tên của môn phái. (Vĩnh Xuân hoặc Vịnh Xuân). Có lẽ ai quen gọi thế nào thì cứ gọi như vậy.  Điều quan trọng là hiện nay hai tên này đều để chỉ một môn quyền thuật.

Ngũ mai Sư thái

 Lịch sử và tên gọi của môn phái

Cho đến nay, chưa có các tư liệu lịch sử chính xác về quá trình hình thành, phát triển của môn phái này. Nhưng có một điểm hầu hết các thuyết đều thống nhất, đó là thời gian ra đời của môn phái nằm trong khoảng giai đoạn cao trào của phong trào phản Thanh phục Minh ở Hán Quốc (hay thường được biết đến là Trung Nguyên, một quốc gia nằm trong Trung Quốc ngày nay, nơi cư trú của người tộc Hán), cách đây trên dưới 200 năm.  Vương Thái trong Sổ tay Võ thuật có viết: “Võ phái Vịnh Xuân ra đời gần 2 thế kỷ, vào năm Gia Khánh đời Thanh (1810), thuộc Nam Phái Thiếu Lâm”.

Một số thuyết nghiên cứu về lịch sử môn phái đã nhấn mạnh vai trò sáng tổ của các nhân vật có liên quan đến phong trào khởi nghĩa dưới ngọn cờ khôi phục Minh triều thông qua việc chiết tự tên môn phái. Theo đó, chữ Xuân 春 được hiểu bao gồm 3 chữ Đại (大), Thiên (天) và Nhật (日) (ánh sáng bao la khắp gầm trời) ngầm ý chỉ nhà Minh (明), và chữ Vĩnh (永) với ý nghĩa mãi mãi, hoặc chữ Vịnh (詠) có ý nghĩa ca ngợi.

Một thuyết khác lại cho rằng tổ sư của môn phái võ này là Nghiêm Vịnh Xuân, con gái của Nghiêm Nhị, học trò của Ngũ Mai lão sư thái. Sau đó Nghiêm Vịnh Xuân truyền lại cho chồng là Lương Bác Trù, Lương Bác Trù sau đó phát triển môn võ và đặt tên là Vịnh Xuân Quyền.

Một thuyết khác lại nói, sau khi chùa Thiếu Lâm bị nhà Thanh đốt phá, một cao tăng của chùa là Chí Thiện đã trốn xuống phía nam và ở ẩn trong đoàn Hồng Thuyền như một người đầubếp. Chí Thiện là một cao thủ võ Thiếu Lâm. Mọi người trong đoàn thuyền thì chỉ coi ông như một ông già bình thường và không ai biết ông là một cao tăng Thiếu Lâm. Trong một lần cứu đoàn thuyền khỏi một cuộc tấn công của bọn cướp, ông đã lộ danh tính. Mọi người nhận ra ông là một cao thủ Thiếu Lâm nổi tiếng và đề nghị ông dạy võ công cho. Do không gian chật hẹp trên thuyền, các kỹ thuật thông dụng của Thiếu Lâm không thể truyền dạy. Lại nữa, Chí Thiện còn một mối băn khoăn, đó là trước khi chùa Thiếu Lâm bị phá huỷ, rất nhiều “gián điệp” của nhà Thanh đã lọt vào chùa và những người này rất thông thạo công phu Thiếu Lâm. Chí Thiện sợ rằng nếu việc ông ẩn tại đoàn thuyền và việc dạy võ bị lộ ra thì tính mạng của họ sẽ bị đe doạ. Thời gian không còn nhiều để dạy mọi người các kỹ thuật truyền thống của Thiếu Lâm để phòng thân, nhất là đối với các cao thủ của Thanh triều kể ở trên. Còn một yếu tố khác nữa, người miền nam Trung Hoa thường thấp bé hơn người phía bắc, nếu sử dụng cùng một hệ thống kỹ thuật, người miền nam sẽ có nhiều bất lợi. Với tất cả các trắc ẩn này, Chí Thiện bắt đầu truyền dạy một hệ thống đánh cận chiến đặc biệt, đặt trọng tâm vào tốc độ, xung lực và mượn lực. Sử dụng toàn bộ cơ năng của cơ thể, bao gồm bộ pháp, vận động của hông và phần thượng bàn để tăng cường xung lực đòn đánh. Môn này tuân theo những nguyên tắc gần giống Thái Cực Quyền, vận động theo các vòng xoáy và cuốn, nhưng với biên độ nhỏ hơn rất nhiều để tăng cường tốc độ. Ông gọi đó là cách “dùng kỹ thuật để hoá kình(công phu)”. Khi được hỏi tên của môn võ mới này, Chí Thiện nói đó là Vĩnh Xuân, tên của toà Vĩnh Xuân điện trong chùa Thiếu Lâm.

Vĩnh Xuân Hồng Thuyền

 

Một thuyết khác lại cho rằng Vịnh Xuân Quyền ra đời vào cuối thế kỷ XVIII, đời Thanh, sau khi vua Càn Long cho hoả thiêu Thiếu Lâm tự .  Các nhà sư Thiếu Lâm sau khi thoát khỏi vụ hoả hoạn đã tìm cách liên kết với anh hùng hào kiệt khắp Trung Quốc để tập hợp lực lượng, luyện tập võ nghệ hòng khởi nghĩa để “ Phản Thanh, phục Minh “. Hai thủ lĩnh của võ lâm Trung Hoa lúc đó là Chí Thiện thiền sư, phương trượng chùa Thiếu Lâm và Ngũ Mai sư bá ( nguyên là họ Hoàng Hoa, ở chân núi Bạch Hạc và là chưởng môn của Bạch Hạc phái) . Hai vị này võ nghệ rất uyên thâm, công lực phi phàm, rất có danh tiếng trong võ lâm hồi đó.  Cả hai đã lao tâm khổ tứ kết hợp với nhau sáng tạo ra một hệ thống võ thuật mới sau khi đã rút tỉa chỉnh lý, tinh giản các chiêu thức của các môn võ chiến đấu công hiệu của các môn phái khác và dựa trên cơ sở chính là Thiếu Lâm nội gia và Bạch Hạc phái . Nhưng rồi một tăng, một ni cứ đi mãi với nhau tất bị sinh nghi, triều đình nhà Thanh giăng lưới khắp nơi và vẽ hình hai người để truy nã . Một hôm Ngũ Mai sư bá nói với Chí Thiện thiền sư rằng : “ Nếu chúng ta còn đi với nhau e khó tránh được tai mắt của triều đình, chi bằng ta chia tay nhau, đổi họ thay tên rồi phiêu bạt giang hồ tìm hào kiệt mà vận động, truyền bá võ công cùng tinh thần yêu nước đợi thời hành động” . Sau đó, hai người quy ước với nhau cách chào mới, đó là lối chào có tên “Minh tự cung thủ lễ“, một bàn tay dựng thẳng và một bàn tay quặp 4 ngón lại áp vào nhau như chữ nhật và chữ nguyệt, biểu hiện sự quang minh chính đại, lòng dạ trong sáng và cũng là chí hướng phản Thanh, phục Minh. Đoạn mỗi người đi một ngả . Chí Thiện thiền sư về tỉnh Quảng Đông, nghe nói sau đó ngưòi cải trang và dạy võ cho các gánh hát. Nhánh của Chí Thiện thiền sư võ công có phần cương mãnh, quyết liệt hơn dòng võ của Ngũ Mai sư bá truyền ra sau này.

Ngũ Mai sư bá đi về Vân Nam, vùng quê của người. Một đêm, đang ngồi thiền, chợt nghe tiếng khóc thê thảm vọng đến . Lòng dạ bỗng bồn chồn, người bỏ buổi luyện công và hướng về phía tiếng khóc đi tới . Theo truyền thuyết thì Ngũ Mai sư bá giỏi thuật phi hành lướt đi trên đường, trực chỉ nơi có tiếng khóc, vượt qua các mái nhà và cây cối, từ trên nóc nhà, người thấy một ông già và một cô gái độ tuổi 17, 18 tuổi đang ôm nhau khóc lóc, trông rất thương tâm . Ngũ Mai sư bá nhảy xuống bên cạnh nhẹ nhàng như chiếc lá rụng làm hai bố con hoảng hồn sụp xuống lạy, tưởng như thân tiên, ma quỷ hiện hình . Ngũ Mai sư bá đỡ hai bố con dậy rồi hỏi han: “Tôi chỉ là một hiệp khách giang hồ thôi, không phải là thân tiên gì đâu, vậy hai bố con có chuyện gì đau khổ mà khóc lóc thê thảm vậy, ta có giúp gì được chăng ?” Ông già gạt nước mắt kể lể :” Chúng tôi là người Quảng Đông, đến đây làm ăn sinh sống, chẳng may mẹ cháu mới mất, ở đây lại có một tên cường hào rất bạo ngược, lại giỏi võ nghệ, hắn bắt ba ngày nữa phải nộp con gái tôi cho hắn, nếu không hắn sẽ đốt nhà và cướp con gái tôi đi . Hai bố con tôi vì vậy mà buồn khổ, khóc lóc làm động đến ngài, xin ngài tha lỗi “,đoạn lại ôm con gái mà rỏ nước mắt. Ngũ Mai sư bá lại hỏi: “ Sao không báo quan ?” . “ Giời ơi bọn chúng nó là một giuộc cả, báo làm gì, chúng tôi chỉ biết khóc cho vợi buồn thôi “ . Nghe xong, Ngũ Mai sư bá nói : “ Thôi đừng khóc nữa, tôi sẽ giúp cho . Ngày mai cứ nhận lời với hắn đi, nhưng hẹn hắn ba năm sau hãy rước về “ . “ Tại sao lại ba năm ạ ? Vậy thêm một thời gian nữa rồi cũng sa vào tay hắn mà thôi “,ông già than thở . “ Người Trung Quốc có phong tục để tang người chết ba năm, đoạn tang mới được cưới gả, ông cứ nói với hắn thế” . Hôm sau, ông già y lời . Và cũng từ đó, Ngũ Mai sư bá ở lại truyền dạy võ công cho cô gái . Trong suốt ba năm đó, cô gái được rèn luyện cả nội ngoại công phu với các môn quyền pháp và binh khí của hệ phái võ thuật mới mà Ngũ Mai sư bá cùng Chí Thiện thiền sư phối hợp sáng chế ra . Một buổi sáng Ngũ Mai sư bá gọi cô gái đến nói : -“ Ta ở đây đã được ba năm, hôm nay ta phải ra đi, con đã lãnh hội hết sở đắc của ta rồi đó, bây giờ con không phải sợ bất kỳ ai nữa, con có thể tự giải quyết chuyện của mình và giúp đỡ những người yếu đuối khác ở đời” . -“ Thưa sư phụ, ơn sư phụ giáo dưỡng con biết lấy gì trả cho được, sư phụ hay cho con đi theo để phụng dưỡng người, cha con cũng đã mất, con chỉ còn sư phụ tren cõi đời này “. – Không con đã trưởng thành, võ công của con đã đạt đến bậc nhất của các cao thủ võ lâm rồi, ở đời còn nhiều sự đau khổ hơn chuyện của con, hãy bước vào đời mà hành hiệp đi con ạ. – Thưa sư phụ, con đi theo sư phụ học ba năm mà vẫn chưa biết tên của môn phái là gì ? – Môn này do ta cùng Chí Thiên thiền sư hội với nhau mà làm ra . Con họ Nghiêm, tên Vịnh Xuân, vậy ta đặt tên là Vịnh Xuân Quền và con là tổ thứ nhất . Hãy nhớ lấy . Sau đó Ngũ Mai sư bá ra đi và từ đó về sau không ai nghe thấy phong thanh của người nữa . Ba năm sau, tên cường hào ác bá kia y hẹn đến nhà Nghiêm Vịnh Xuân . Trước mắt hắn là một người con gái khác hẳn trước kia, vừa xinh đẹp nhưng lại đàng hoàng, đĩnh đạc không chút sợ sệt . Vịnh Xuân thách đấu võ làm tên này ngớ người ngạc nhiên . Vốn cũng là một cao thủ, hắn nhận lời . Vịnh Xuân trút mọi căm hờn vào trận đấu, vì biết bao số phận liễu yếu đào tơ bị tên này cướp đi những mảng đời thanh xuân . Sau 3 chiêu, Vịnh Xuân hạ gục đối phương và điểm huyệt phế võ công, biến hắn thành phế nhân . Ít lâu sau, nghe theo lời Ngũ Mai sư bá, Vịnh Xuân mở lò dạy võ, nhưng chỉ dạy cho con gái . Cũng từ đó tên tuổi của Vịnh Xuân phái được mở mang và chữ Vịnh Xuân còn có nghĩa là bài thơ vịnh mùa xuân, một niềm hi vọng vào tương lai cho bao thiếu nữ trong vùng . Ở Côn Minh có một gia đình nọ buôn muối, con gái nhà này cũng đến học võ của sư tổ Vịnh Xuân, cô còn nhỏ. Ở tỉnh Quảng Đông, lại có một nhà chuyên mang muối ở Quảng Đông lên Vân Nam bán . Mỗi lần ông khách buôn mang muối đến Côn Minh thường nghỉ lại nhà cô bé nọ . Sáng sáng, ông khách thấy con gái nhà chủ luyện mãi một môn võ công trông lạ mắt, mềm dẻo vô cùng, vốn là người luyện võ, chuyên về Thiếu lâm ngoại gia, đòn thế cương mãnh nhanh nhẹn, lại là khách giang hồ nên có hôm nổi hứng ra đùa với cô bé . Bao nhiêu đòn đánh đếu bị cô gái gạt ra, đỡ được cả, lòng lây làm lạ, khách vào hỏi chủ nhà xem cô bé học ai . Ông già liền giới thiệu :” À, nó học sư phụ họ Nghiêm, còn trẻ thôi” . Bảo giới thiệu, cô gái lắc đầu lè lưỡi “ Không đựoc đâu, sư phụ nghiêm lắm không cho biết được đâu “ . ông khách khăng khăng đòi gặp để xin học . Ông chủ nhà nể tình nên giới thiệu ông khách với Nghiêm Vịnh Xuân . Khi ấy Vịnh Xuân còn trẻ nên cũng ngại ngùng vì thấy ông khách có tuổi lại đàng hoàng, chững chạc . Ngày xưa người Trung Quốc có tục “ nam nữ thụ thụ bất thân “, nên khi ông khách đòi học, Vịnh Xuân không dám nhận lời . Sau ông khách xin đấu thử, Vịnh Xuân đành nhận lời . Rồi ông khách thua, rập đầu bái sư xin học . Vịnh Xuân cả kinh vội đỡ dậy và nhận lời . Ít lâu sau trong tập luyện luôn phải tập dính tay, hai bên lại tâm đầu ý hợp nên có vẻ quyến luyến . Ông khách cũng thực bụng thưa chuyện với ông già buôn muối, ông già nhận lời đứng ra làm mối, hai người thành thân. Ông khách tên là Lương Bác Trù. Nghiêm Vịnh Xuân theo chồng về Quảng Đông. Sau khi truyền võ công của môn phái cho chồng, cả hai vợ chồng đều thu nhận đồ đệ riêng. Được mây năm Lương Bác Trù qua đời, Vịnh Xuân xuống tóc qui y cửa phật ở trấn Phật Sơn và dạy thêm một số môn sinh trong thời gian này, rồi sau đó viên tịch tại chùa. Vì thế mà có tên Thiếu Lâm nội gia Vịnh Xuân Quyền.

Một thuyết khác lại cho rằng, Vịnh Xuân Quyền bắt nguồn từ một người hát kịch và giỏi võ thuật dưới triều Hoàng Đế Ung Chính (1723-1736) tên là Trương Ngũ, tự Than Thủ Ngũ ở Hồ Nam đến Phật Sơn truyền lại môn võ này và rồi truyền từ Than Thủ Ngũ tới Hoàng Hoa Bảo, Lương Nhị Để và Đại Hoa Diện Cẩm (A Cẩm).

Rõ ràng có nhiều thuyết khác nhau về tên gọi và nguồn gốc của môn quyền thuật này. Song đa số đều nhất trí rằng, môn phái này có nguồn gốc từ  chùa Thiếu Lâm.  Rất có thể Ngũ Mai sư thái và Chí Thiện thiền sư là khởi nguồn của môn quyền thuật này. Với một cơ duyên nào đó, các cao thủ ở Hồng Thuyền đã được truyền dạy các tuyệt kỷ khác nhau của hai vị sáng tổ kia. Sau đó, họ đã xây dựng và phát triển các tuyệt học này (bao gồm các bài quyền, bát trảm đao, lục điểm bán côn, mộc nhân thung) thành một hệ thống võ thuật vô cùng tinh tuý và truyền thụ lại một cách bài bản cho các đệ tử. Do vậy, chúng ta hoàn toàn có thể xem các vị sư phụ ở Hồng Thuyền chính là sáng tổ của môn Vĩnh/Vịnh Xuân quyền ngày nay, bởi chính họ là người đã kết hợp và hệ thống hoá lại bài bản của các vị sư phụ Thiêú Lâm về làm một mối, và truyền lại cho các thế hệ sau này.

Một số dòng phái hiện nay

Hiện nay Vịnh Xuân là một trong số những môn võ phát triển quy mô bậc nhất thế giới, trải rộng trên 140 quốc gia với rất nhiều hệ phái, trong đó có 3 hệ phái chủ đạo do Hiệp hội Vịnh Xuân quyền Thế giới phân loại là Hệ phái Vịnh Xuân quyền Hồng Kông của Đại sư Diệp Vấn (Yip Man); Hệ phái Vịnh Xuân quyền của Đại sư Nguyễn Kỳ Sơn (Yuen Kay San) và Hệ phái Vĩnh Xuân Việt Nam  khởi phát từ  Đại sư Nguyễn Tế Công. Còn trong “Vịnh Xuân quyền toàn tập”, Robert Chu, Réne Ritchie, Y. Wu đã tổng hợp được các chi phái sau:

(Lưu ý, trong tên Hán tự của các hệ phái, một số hệ phái ghi rõ ràng Vĩnh Xuân quyền, thay vì Vịnh Xuân quyền.)

1. Diệp Vấn Vịnh Xuân quyền (Yip Man Wing Chun kuen), phát triển mạnh tại Hồng Kông và nhiều nước phương Tây.
2. Nguyễn Kỳ Sơn Vịnh Xuân quyền (Yuen Kay San Wing Chun kuen)
3. Cổ Lao Vịnh Xuân quyền (Gu Lao Wing Chun kuen): phát xuất từ ngôi làng cùng tên.
4. Nam Dương Vịnh Xuân quyền (Nanyang Wing Chun kwen)
5. Bành Nam Vĩnh Xuân quyền (Pannam Wing Chun kwen)
6. Bào Hoa Liên Vĩnh Xuân quyền (Pao Fa Lien Weng Chun kwen)
7. Hồng thuyền Vĩnh Xuân quyền (Hung Suen Weng Chun kwen)
8. Chí Thiện Vĩnh Xuân quyền (Jee Shim Weng Chun kwen)
9. Phúc Kiến Vịnh Xuân Quyền (Fujian Wing Chun kwen)
10. Hồng thuyền Hí ban Vĩnh Xuân Quyền (Hung Sue Hay Ban Weng Chun kwen)
11. Vịnh Xuân quyền Malaysia (Malaysian Wing Chun kwen): dòng phái phát triển tại Malaysia do công của Diệp Kiên (Yip Kin) từ năm 1930
12. Phiên thân Vịnh Xuân quyền (Pien San Wing Chun kwen) có gốc khởi từ lương y Lương Tán tại làng Cổ Lao
13. Vĩnh Xuân quyền Việt Nam (Vietnam Wing Chun) do Nguyễn Tế Công truyền vào từ những năm trước 1945.
14. Diêu Kỳ Vịnh Xuân quyền (Yiu Kai Wing Chun kwen)
15. Các chi phái Vịnh Xuân tổng hợp (Triệt quyền đạo, Vịnh Xuân Thái Cực .v.v.)

Phả hệ môn phái

Phả hệ môn Vĩnh Vịnh Xuân

Tham khảo

1. Chu, Robert; Ritchie, Rene; & Wu, Y. (1998). Complete Wing Chun: The Definitive Guide to Wing Chun’s History and Traditions. Boston: Tuttle Publishing. ISBN 0-8048-3141-6.
2. Leung Ting (1978). Wing Tsun Kuen. Hong Kong: Leung’s Publications. ISBN 962-7284-01-7.
3. Ritchie, Rene; Chu, Robert; & Santo, Hendrik. “Wing Chun Kuen and the Red Junk Opera”. Retrieved August 14, 2005.
4. Nguyễn Mạnh Nhâm “Võ Vĩnh Xuân ở Việt Nam”
5. http://vi.wikipedia.org/wiki/Vịnh_Xuân_quyền
6. http://vi.wikipedia.org/wiki/Vĩnh_Xuân_quyền_(Việt_Nam)

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s